Ben je eigenaar van de woning? Neem altijd eerst contact op met de energieadviseur die je energielabel heeft berekend. Hij/zij kan je vragen beantwoorden.  

Ben je het niet eens met je energielabel of heb je een klacht en kom je er met je energieadviseur niet uit? Neem dan contact op met de certificaathouder die het label geregistreerd heeft. Alle contactgegevens staan op de eerste pagina van het energielabel. Vind je dat de certificaathouder je melding niet goed afhandelt? Neem dan contact op met de certificerende instelling. Deze instelling controleert de certificaathouder. Die naam vind je ook op de eerste pagina van het energielabel.  

Ben je huurder? Neem dan altijd eerst contact op met je verhuurder. Hij/zij kan je vragen misschien beantwoorden of contact opnemen met de energieadviseur. Ben je het niet eens met je energielabel of heb je een klacht en kom je er met je verhuurder niet uit? Dan kun je de Huurcommissie inschakelen.   

Je kunt je energielabel opzoeken op Zoek je energielabel. Bij het resultaat staat vermeld hoe lang het label nog geldig is. Ben je eigenaar van de woning waarin je woont of ben je huurder en sta je officieel ingeschreven op het adres van jouw huurwoning? Dan kun je het energielabel vinden en downloaden op MijnOverheid. Je vindt het label onder het kopje Wonen op de tegel Energielabel. Heeft de woning een energielabel dat is geregistreerd vóór 2015? Dan vind je in MijnOverheid alleen de energielabelletter, omdat de achterliggende afschriften niet in de database worden bewaard. 

Ben je woningeigenaar en heeft jouw huis nog geen energielabel? Bekijk hoe je een label kunt aanvragen. Voorlopige energielabels worden sinds 2021 niet meer getoond.

Je kunt dit zien op het document zelf of in de officiële database op Zoek je energielabel. Op het label staat altijd de 'opnamedatum'. Aan die datum kun je zien welke methode er is gebruikt: 

• Vóór 2021: Dit label is gebaseerd op de oude 'Energie-Index' (EI-methode). 

• Van 2021 tot eind mei 2026: Dit label is gebaseerd op de NTA 8800-methode (zoals die in 2021 werd ingevoerd). 

Vanaf eind mei 2026: Dit is het vernieuwde energielabel. Deze is ook gebaseerd op de NTA 8800-methode, maar met de nieuwe inzichten, de toevoeging van de A0-klasse (voor emissievrije woningen) en de verbeterde berekening voor installaties.

Het energielabel laat zien hoe zuinig jouw woning omgaat met energie. Dit label helpt je om in te schatten hoeveel energie er gemiddeld nodig is om het huis comfortabel warm of koel te krijgen. 

Europese standaard

Het energielabel is een afspraak die in heel Europa geldt (via de Europese richtlijn voor energieprestatie van gebouwen). Het doel hiervan is om woningen in de hele Europese Unie inzichtelijk en vergelijkbaar te maken op het gebied van energiegebruik.

Kompas voor de toekomst

Het label is daarnaast een onmisbaar kompas voor de toekomst. Het laat precies zien in hoeverre jouw woning al klaar is voor de klimaatdoelen van 2050. De overheid – zowel in Nederland als in de rest van Europa – werkt toe naar een gebouwde omgeving die in 2050 geen schadelijke uitstoot meer heeft en volledig aardgasvrij is. Jouw energielabel geeft je daarom de informatie die je nodig hebt om te bepalen welke stappen voor jouw woning het meest logisch zijn.

Sinds 2021 (en de update in 2026) wordt het energielabel bepaald met behulp van de NTA 8800-methode. Deze is gebaseerd op de Europese rekenmethode. Het belangrijkste verschil is dat deze methode kijkt naar het berekende energiegebruik (in kWh/m²) in plaats van een indexcijfer. Bovendien kijkt deze methode veel strenger naar het fossiele energiegebruik en de CO2-uitstoot. Deze methode is beter geschikt om je woning klaar te maken voor een aardgasvrije toekomst.

Vanaf 1 januari 2021 is de manier waarop het energielabel wordt bepaald veranderd.

De grootste verandering is dat het energielabel uitgebreider is. Vóór 2021 kon je als woningeigenaar nog zelf online een aantal woningkenmerken doorgeven, waarna het label op afstand werd vastgesteld door een erkend deskundige.

Vanaf 1 januari 2021 vraag je een energielabel aan door een afspraak te maken met een vakbekwaam energieadviseur. Die komt langs en bekijkt in gemiddeld 1 à 2 uur tijd het huis. De adviseur neemt kenmerken op van de woning waaronder de afmetingen, en de aanwezige isolatie en installaties, zoals de cv-ketel en zonnepanelen. Op basis hiervan wordt berekend hoeveel energie er nodig is voor verwarming, warm water, ventilatie en koeling van de woning. Zo wordt het energielabel nauwkeuriger en is het mogelijk om verbetermogelijkheden op maat aan te bieden. Deze aanbevelingen voor verduurzaming komen ook op het label te staan.

Heb je een geregistreerd energielabel van vóór 2021 voor je huis (of gebouw)? Dat blijft gewoon 10 jaar geldig. De einddatum staat op het energielabel.

Het energielabel heeft eind mei 2026 een flinke update gekregen. Waar het oude label (van vóór juni 2026) vooral een vast 'rapportcijfer' voor je energiegebruik was, is het nieuwe label veel meer een kompas richting de nationale klimaatdoelen van 2050. 

Dit zijn de belangrijkste verschillen tussen het oude en het nieuwe energielabel op een rij: 

• Nieuwe topscore voor de toekomst (A0): Op het oude label was A++++ het allerhoogste wat je kon halen. Het nieuwe label voegt daar de score A0 aan toe voor een emissievrij gebouw (Zero Emission Building). Dit is een huis dat van zichzelf extreem weinig energie nodig heeft en lokaal geen schadelijke uitstoot meer heeft (zoals van aardgas). Alleen huizen met een bouwjaar vanaf 2026 kunnen A0 krijgen.
• De thuisbatterij telt voor het eerst mee: Heb je zonnepanelen én een vaste thuisbatterij van minimaal 5 kWh? Op het nieuwe label levert deze combinatie een kleine bonus op in de berekening. Opslag helpt namelijk om het overvolle stroomnet te ontlasten. Op het oude label telde een batterij helemaal niet mee. 
• Standaard voor woningisolatie geeft richting voor 2050: op de voorkant van het energielabel staat het warmteverlies van de woning en het doel voor het warmteverlies. Met dit doel is de woning voldoende goed geïsoleerd om over te stappen naar een verwarmingsysteem van ongeveer 50 graden.
• Een QR-code voor persoonlijk advies: Het oude label gaf vaak een vrij algemeen, door een computer bedacht lijstje met mogelijke verbeteringen. Op het nieuwe label staat een QR-code (op pagina 5). Zodra je die scant, kom je uit bij de Verbetercheck (van Verbeterjehuis.nl) voor een persoonlijk, op maat gemaakt stappenplan.
• Labelplicht voor monumenten: Dit is geen verschil óp het energielabel, maar wel een grote verandering in de regels: vanaf 29 mei 2026 is de oude uitzondering voor monumenten geschrapt. Ook monumenten en huizen met een beschermd stadsgezicht moeten vanaf nu een energielabel overleggen bij verkoop of verhuur.

Het energielabel is in de loop der jaren aangepast om beter aan te sluiten bij de nieuwste inzichten en Europese regels. De bekende letters (van G tot A++++) zijn altijd de basis gebleven, maar de rekenmethode erachter is veranderd. Hierdoor kan een label van een paar jaar geleden een iets andere uitkomst geven dan een nieuw label. Maar geen zorgen: de huidige methode is zo ontworpen dat een label van vóór 2021 in principe maximaal één letter (labelklasse) afwijkt van een label dat vandaag wordt afgegeven.

Ja, een energielabel is altijd 10 jaar geldig vanaf de dag van opname, ongeacht of de rekenmethode in de tussentijd is veranderd. Je hoeft dus niet direct een nieuw label aan te vragen als je oude label nog niet is verlopen. Pas als je je woning verkoopt of verhuurt, of als je jouw woning flink hebt verduurzaamd, is het slim om een nieuw label (volgens de huidige NTA 8800-methode) aan te vragen.

Vóór 2021 konden woningeigenaren vaak online een label aanvragen door zelf een paar vragen over hun huis in te vullen. Dit noemen we het Vereenvoudigd Energielabel (VEL). Het was een goede inschatting op basis van algemene kenmerken, zoals het bouwjaar en het type woning. Dit was vooral bedoeld om mensen snel bewust te maken van energiebesparing, maar de berekening was minder precies dan de uitgebreide meting van een energieadviseur zoals dat tegenwoordig verplicht is.

Ja, het energielabel geeft de koper inzicht in de energiezuinigheid en energieprestatie van de woning. De koper kan op die manier verschillende woningen met elkaar vergelijken.

De kenmerken van je huis zijn niet openbaar, het is dus voor derden niet zichtbaar op welke kenmerken je label is gebaseerd.

Als verkoper moet je bij de overdracht een geldig energielabel voor de woning hebben en de pdf aan de koper geven. Doe je dat niet, dan krijg je een brief van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De ILT kan in die brief een boete opleggen. Je kunt niet achteraf nog een energielabel laten registreren.

Ook als verhuurder ben je verplicht om een geldig energielabel te laten registreren en de pdf hiervan aan de huurder te geven. Doe je dat niet, dan kan de ILT je een brief sturen. Daarin staat dat je binnen 4 weken je alsnog een energielabel moet laten registreren. Doe je dat niet (of te laat) dat moet je een boete (dwangsom) betalen.

Lees meer over de boete en dwangsom bij de Veelgestelde vragen over de controle en boete.

De manier waarop het energielabel wordt vastgesteld, is op 1 januari 2021 veranderd. Alle woningen hebben in 2015 een voorlopig energielabel gekregen. Dit label was een inschatting van het energielabel dat de woning waarschijnlijk zou krijgen. Daarvoor werd een methode gebruikt die nu is verouderd. Het voorlopige label kan daardoor een verkeerd beeld geven van de woning. Daarom is besloten om dit label niet meer te tonen.

Dat is afhankelijk van de registratiedatum van het energielabel van de woning. Vanaf 1 januari 2021 is er namelijk een nieuwe manier om het energielabel vast te stellen.

Is de registratiedatum van het energielabel van jouw woning 31 december 2020 of eerder? Dan is jouw energielabel nog vastgesteld op basis van de oude methode. Omdat die methode nu niet meer bestaat, is het ook niet mogelijk om hiertegen in beroep te gaan. Wijziging van het energielabel van jouw woning is dan alleen mogelijk door een nieuw energielabel aan te vragen.

Is jouw energielabel al op de nieuwe manier vastgesteld en dus geregistreerd op of na 1 januari 2021? Neem dan eerst contact op met de energieadviseur en leg uit waarom je het er niet mee eens bent. Misschien wil de energieadviseur de gegevens wijzigen of nog een keer komen kijken.

Komen jullie er samen niet uit?

Dan kan je contact opnemen met de certificaathouder die het energielabel heeft geregistreerd. De naam van de certificaathouder staat op het energielabel. 

Kom je er ook niet uit met de certificaathouder?

Dan kan je contact opnemen met de certificerende instelling die de certificaathouder controleert. Ook die naam vind je op het energielabel.

Ben je huurder van de woning?

Dan moet je contact opnemen met de verhuurder als je het niet eens bent met het energielabel. De verhuurder kan het proberen te regelen met de certificaathouder. Onderneemt de verhuurder geen of te weinig actie? Dan kan je een procedure starten bij de Huurcommissie.

Meer uitleg over klacht of procedure

Wil je meer uitleg over het indienen van een klacht of de procedure, neem dan contact op met de Helpdesk Energielabel. Er zitten op maandag t/m vrijdag tussen 8.30-17.00 uur medewerkers klaar om je vragen te beantwoorden. De Helpdesk is bereikbaar per telefoon, e-mail en chat.

Nee, er komt geen apart label voor woningen die méér energie opwekken dan ze verbruiken. Energieleverende woningen vallen in de hoogste labelklasse: A++++. Voldoet jouw woning daarnaast ook aan de allerstrengste isolatie-eisen, ben je 100% fossielvrij én is het huis gebouwd in of na 2026? Dan krijgt de woning de nieuwe A0-score (voor een volledig emissievrij gebouw). Er is dus geen specifieke aparte letter of plusje bedacht voor het leveren van extra energie. Zo voorkom je dat mensen in de war raken als ze wél gehoord hebben over de nieuwe A0-score, terwijl je tegelijkertijd duidelijk maakt dat 'energieleverend' inderdaad geen eigen labelklasse krijgt.

Er zijn 2 mogelijke oorzaken:

1. De manier waarop het energielabel wordt bepaald, is aangepast per 1 januari 2015 en per 1 januari 2021. Als het energielabel van jouw woning op een andere manier is bepaald dan het energielabel van de buren, dan kan dat een ander resultaat opleveren
2. De energielabels zijn gebaseerd op verschillende invoergegevens. Dat is meestal te zien aan de verschillen in het Overzicht woningkenmerken op de energielabels.

Tussen 2015 en 2021 werd, naast het VEL-label, gewerkt met de Energie-Index (EI). Een energieadviseur kwam aan huis en rekende de prestatie van je woning uit in een getal (bijvoorbeeld 1,2). Hoe lager het getal, hoe zuiniger de woning. Die index werd vervolgens vertaald naar een letter (A t/m G). Dit was de eerste methode die echt gebaseerd was op een gedetailleerde opname ter plaatse.

De energieadviseurs die de energielabels registreren zijn vakbekwaam ep-adviseurs. Het zijn gediplomeerde adviseurs die werken voor een gecertificeerd bedrijf/organisatie (conform BRL 9500). Elke adviseur is aangesloten bij een certificaathouder. Deze certificaathouder houdt toezicht op de werkzaamheden en kwaliteit van de adviseur.

Op de website zoekeenenergieadviseur.nl kun je een energieadviseur opzoeken. Je kunt zoeken op postcode en contact opnemen via de contactgegevens van de adviseur. Alle adviseurs op deze website zijn vakbekwaam en geautoriseerd om een energielabel te registreren. Je kunt ook navraag doen bij je makelaar.

Begin op tijd met het zoeken van een adviseur, er kan een wachttijd zijn voordat er iemand langs kan komen.

Je regelt de betaling van de adviseur met de adviseur zelf.

De gegevens van de aanvraag zijn alleen in te zien door de energieadviseur die je zelf hebt uitgekozen om je gegevens te beoordelen. Andere mensen of niet-bevoegde instanties krijgen je gegevens niet te zien.

Ja, je krijgt een pdf van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Je energielabel wordt na registratie ook vermeld op Zoek je energielabel.

Je kunt via MijnOverheid het afschrift van je label downloaden. Je vindt het label bij de Kadastrale Gegevens onder het kopje Wonen.

Je volgt dezelfde procedure om een energielabel te laten registeren.

Je dient per woning een energielabel te laten registreren. Dit kan niet in één keer.

Als woningen erg op elkaar lijken is het mogelijk om op basis van representativiteit sneller en goedkoper meerdere woningen tegelijk te laten voorzien van een energielabel. Een energieadviseur kan hier meer over vertellen.

Hoe snel je het energielabel ontvangt, hangt af van hoe snel de energieadviseur een bezoek aan jouw woning kan brengen en de berekeningen kan uitvoeren. Dat kan wel een paar weken of maanden duren. Begin dus op tijd met aanvragen.

Je krijg de pdf met het energielabel direct nadat het label is geregistreerd via de mail van overheidsdienst Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

De prijs van een energielabel hangt af van meerdere factoren waaronder woningtype, beschikbare documentatie en de tijd die een energieadviseur nodig heeft om alle kenmerken op te nemen. De energieadviseur bepaalt welke prijs hij berekent.

Bij een eengezinswoning kost het gemiddeld ongeveer 190 euro en bij appartementen gemiddeld ongeveer 100 euro. Deze gemiddelde prijs is gebaseerd op onderzoek uit 2019 en kan inmiddels hoger zijn. Uiteindelijk bepaalt de energieadviseur de prijs van het energielabel. Er wordt op dit moment opnieuw marktonderzoek gedaan naar de prijs. 

Het kan slim zijn om de documentatie van de woning, (zoals tekeningen of facturen) bij de hand te hebben, zodat je het proces wellicht wat kan vergemakkelijken en daardoor versnellen.

Controleer eerst op zoekjeenergielabel.nl of er al een geldig energielabel beschikbaar is. Als er een energielabel is én de verklaring van erfrecht is al ingeschreven in het kadaster, download het label dan via mijnoverheid.nl.

Is er een energielabel maar de verklaring van erfrecht is nog niet ingeschreven in het kadaster, dan kun het energielabel opvragen via de helpdesk. Maak duidelijk dat je erfgenaam bent van de betreffende woning. Bijvoorbeeld met een verklaring van erfrecht, of een beschikking van de rechtbank. De helpdesk zorgt dan dat je het energielabel binnen 3 tot 5 werkdagen krijgt toegestuurd.

Heeft de woning nog geen energielabel? Dan vraag je een energielabel aan via het stappenplan aanvragen energielabel.

Dat kan handig zijn. Zeker als de betreffende appartementen gelijk aan elkaar zijn. Dan kan het zorgen voor een kortere opnametijd en lagere kosten. Dit is afhankelijk van de situatie en kan door een energieadviseur beoordeeld worden.

Als je nieuwe energiebesparende maatregelen hebt getroffen en je huis is nog in de verkoop, dan kan het zinvol zijn om een nieuw label aan te vragen. Let er wel op dat je opnieuw kosten moet maken voor je opdracht aan een energieadviseur.

Is voor het aanbrengen van de verbetermogelijkheden ook een label geregistreerd dan kan het zijn dat bij het inschakelen van dezelfde adviseur niet de gehele opname opnieuw hoeft plaats te vinden. Dit kan je bespreken met de desbetreffende energieadviseur.

De adviseur komt langs en verzamelt technische informatie over onder andere de isolatie, verwarming en ventilatie. Hiervoor volgt de adviseur strenge, vaste regels en voert alles in een speciaal rekenprogramma in. Kan je bij een bepaald onderdeel (zoals isolatie) niet met een factuur of foto bewijzen dat het is aangebracht? Dan is de adviseur verplicht om een aanname te doen en een veilige, voorzichtige inschatting te maken, vaak gebaseerd op het bouwjaar. Dit voorkomt dat je een te gunstig label krijgt. De adviseur moet al deze keuzes goed opslaan in een dossier, zodat de betrouwbaarheid van het label altijd later gecontroleerd kan worden.

Zorg dat je zoveel mogelijk bewijzen verzamelt over de energiezuinigheid van jouw huis. Als je niets kunt aantonen, moet de adviseur namelijk uitgaan van een veilige (vaak ongunstige) standaard uit het bouwjaar. Maak een (digitaal) mapje met: 

1. Documentatie isolatie: Facturen van de isolatie van je dak, muur of vloer. Hierop moet het adres, de bedrijfsgegevens, het type materiaal, de dikte én de isolatiewaarde staan. Alleen de tekst 'uitvoeren isolatiewerkzaamheden' is niet genoeg. Ook foto's van de verbouwing en verpakkingen zijn handig. 
2. Installaties: Facturen en typeplaatjes (met merk en rendement) van de cv-ketel, warmtepomp, zonnepanelen (inclusief het Wattpiek-vermogen) en het ventilatiesysteem. 
3. Bouwkundig: Documentatie over het type glas (HR++ of triple glas is vaak ook af te lezen in de rand tussen het glas) en eventuele bouwtekeningen. 
4. Toegang: Zorg dat de adviseur overal in huis makkelijk bij kan (meterkast, kruipruimte, zolder, installaties).

Op de voorpagina van het energielabel staat inderdaad één gemiddelde score voor de muren van je woning. In de werkelijkheid kan de ene muur echter veel beter presteren dan de andere. Dit komt door twee belangrijke factoren: 

1. De isolatiekwaliteit: De ene muur is misschien tijdens een verbouwing al eens extra geïsoleerd, terwijl de andere muur nog in de originele staat uit het bouwjaar is. 
2. De zonkant (oriëntatie): Muren op het zuiden vangen overdag gratis warmte van de zon, terwijl muren op het noorden juist sneller afkoelen. Ook staan muren op de windkant (vaak het westen of zuidwesten) meer bloot aan regen en wind, waardoor ze sneller warmte verliezen.

Wil je precies weten hoe jouw huis scoort? 

Kijk dan op pagina 6 van het nieuwe energielabel (2026) of pagina 3 op oudere labels. Daar zie je de isolatiescore per muur, dak of vloer uitgesplitst. Zo zie je in één oogopslag welk specifiek onderdeel het meest aan warmte lekt en waar jouw volgende verbeterstap het meeste oplevert. 

Een min (-) betekent op het label ongeïsoleerd en ++ staat voor de hoge eisen waaraan de isolatie van een nieuwbouwwoning moet voldoen. Als je een bestaande woning later laat isoleren (na-isolatie), haal je vaak niet de dikte van nieuwbouw. De score +/- zie je veel bij spouwmuurisolatie. Daarbij wordt er isolatiemateriaal in de spouw gespoten: de lege ruimte tussen de binnen- en de buitengevel. Die ruimte is maar een bepaald aantal centimeters dik en daar kun je dus ook maar een beperkte hoeveelheid isolatie in kwijt. Dat is niet genoeg voor de hoogste score, dan zou je die isolatie nog moeten verbeteren met isolatie aan de binnen- of buitenkant van de gevel. Dat is alleen ingewikkeld, waardoor de score +/- bij gevelisolatie in veel gevallen best een prima score is.

Als je een goed label (zoals A of A+) hebt, is je huis vaak prima geïsoleerd. Toch kan het tochtig aanvoelen door een slechte luchtdichtheid. Dikke isolatie houdt warmte vast, maar via ongewenste kieren (bij kozijnen of het dak) waait de koude wind alsnog naar binnen. Het energielabel kan dit in de praktijk niet meten, daar is een dure luchtdichtheidstest voor nodig. Zijn je kieren niet goed dichtgemaakt? Dan heb je op papier een prachtig geïsoleerd huis, terwijl het toch tocht. Gelukkig is dit makkelijk op te lossen door zelf goed de naden en kieren te dichten.

Nee, het is niet verplicht om de 'Standaard voor woningisolatie te' halen. Het is een hulpmiddel om naar te streven als je je woning gaat verduurzamen. De 'Standaard voor woningisolatie' geeft aan wanneer je woning goed genoeg geïsoleerd is om over te stappen naar een duurzaam verwarmingssysteem. Zodat je woning (op termijn) van het aardgas af kan. Zo kun je het doel van 2050 om geen fossiele energie meer te gebruiken, makkelijker halen.

Een airco telt alleen mee in de berekening als deze stevig vastzit aan het huis, bijvoorbeeld aan de muur. Een mobiele airco die je gewoon op wieltjes kunt verplaatsen, telt niet mee. 

Buitenzonwering (zoals screens, buitenjaloezieën, rolluiken of een uitvalscherm) telt mee als het stevig ('nagelvast') aan de woning verbonden is. Binnenzonwering (zoals gordijnen of lamellen) telt bijna nooit mee. Dit mag alleen worden meegerekend als het automatisch gekoppeld is aan een geavanceerd systeem dat in het hele gebouw de klimaatregeling bestuurt. Bij woningen komt dat vrijwel nooit voor.

Ja, de oriëntatie heeft invloed op een aantal onderdelen. De richting waarin je dak en je ramen staan, bepaalt bijvoorbeeld hoeveel stroom je zonnepanelen op kunnen wekken. Ook beïnvloedt dit de berekende kans op hoge temperaturen in de zomer.

Dat komt doordat de officiële rekenmethode van het energielabel alleen kijkt naar het huis zélf. De software berekent de kans op hoge binnentemperaturen op basis van vaste factoren: hoeveel glas heb je, op welke windrichting staan die ramen en heb je vaste buitenzonwering? 

De schaduw van bomen, struiken of omliggende gebouwen telt in deze vaste rekenregels helaas niet mee.

Bomen helpen wel degelijk 

Laat je niet verwarren door het getal op je label. Bomen in je tuin helpen in de praktijk namelijk enorm om je woonomgeving koeler te houden. Ze bieden niet alleen schaduw, maar zorgen via verdamping ook voor verkoeling van de buitenlucht rondom je huis. Hierdoor wordt de gevel minder warm en loopt de temperatuur binnen minder snel op. Of je in de zomer echt last hebt van de hitte, is dus een combinatie van hoe goed je huis technisch is toegerust (je label) en hoe slim je jouw tuin en ventilatie gebruikt.

Een energieadviseur berekent het vermogen (in Wattpiek) via strakke, landelijke rekenregels. De adviseur kijkt daarbij niet alleen naar de oppervlakte, maar houdt ook rekening met de oriëntatie, ligging en mogelijke schaduwval door bomen of andere gebouwen. Heb je de factuur van de panelen niet meer, waarop het merk en type panelen staat? Dan moet de adviseur bovendien een veilige (conservatieve) inschatting maken. Hierdoor kan het vermogen op papier soms wat lager uitvallen dan wat de leverancier jou destijds heeft voorgerekend.

Voor het energielabel is het officiële bouwjaar het jaar waarin de bouwvergunning destijds is aangevraagd. Is dat niet meer bekend? Dan kijkt de adviseur naar de geregistreerde gegevens van het Kadaster of de WOZ. Let op: een verbouwing of nieuwe aanbouw verandert het bouwjaar van je woning niet. Alleen als een huis helemaal is gesloopt en opnieuw is gebouwd, krijgt het een nieuw bouwjaar. Het bouwjaar is voor de adviseur heel belangrijk om in te schatten hoe goed je huis standaard is geïsoleerd, als je daar geen bewijzen (zoals facturen) meer van hebt.

Het energielabel gaat alleen over de woning zélf en de apparaten die vast in huis zitten voor verwarming, ventilatie, warm water en koeling. Een energieadviseur verzamelt hiervoor de technische informatie. Een computerprogramma bepaalt daarna het label en gaat daarbij uit van een gemiddeld aantal bewoners en het gemiddelde weer in Nederland. Op jouw energierekening staat je échte verbruik. Dit hangt af van hoe jij leeft (bijvoorbeeld hoe hoog je de verwarming zet) en van losse apparaten, zoals de tv, wasmachine en koelkast. Deze apparaten tellen voor het energielabel namelijk niet mee.

Het klinkt misschien onlogisch: je woont in hetzelfde blok of je huis is in precies hetzelfde jaar gebouwd, maar toch hebben de buren een ander energielabel. Dit betekent niet direct dat er een fout is gemaakt. Dit verschil kan een paar logische redenen hebben: 

• Andere energiebesparende maatregelen: Misschien hebben de buren in de loop der jaren andere dingen aan hun huis verbeterd dan jij. Denk aan extra isolatie onder de vloer, dikker isolatieglas of een zuinigere cv-ketel. Zelfs kleine verschillen in maatregelen kunnen uiteindelijk zorgen voor een andere labelletter of een ander getal op het label. 
• Verschil in de meting (bijvoorbeeld een aanbouw): Een energieadviseur komt altijd langs om het huis heel precies in te meten. Soms is de indeling of de grootte van de woning net even anders dan bij de buren. Heeft het huis bijvoorbeeld een serre, een dakkapel of een aanbouw? Dan wordt de verhouding tussen het woonoppervlak en de buitenmuren (waar warmte doorheen ontsnapt) anders. De adviseur rekent dit allemaal mee. 
• Een oud versus een nieuw label (andere rekenmethode): Een energielabel is 10 jaar geldig. Sinds 2021 is er een nieuwe, veel nauwkeurigere manier bedacht om het energielabel te berekenen. Heeft jouw buurman zijn label vóór 2021 gekregen? Dan is dat nog berekend met een oudere methode. Je kunt een oud label en een nieuw label (en de letters daarvan) daardoor niet zomaar één-op-één met elkaar vergelijken.

De gekleurde balk op het label loopt van G (rood, zeer onzuinig) tot A++++ (donkergroen, zeer zuinig). Jarenlang was een A-label het beste dat je kon halen. Maar in 2050 is het de bedoeling dat alle woningen in Nederland helemaal zonder uitstoot en aardgas zijn. In de aanloop naar dat grote klimaatdoel is een standaard A-label niet meer voldoende om een huis volledig 'fossielvrij' te noemen. Daarom zijn de plussen bedacht (A+ tot en met A++++). Alleen woningen met de beste isolatie en zuinige, aardgasvrije installaties halen de top van deze balk.

ZEB staat voor Zero Emission Building (een emissievrij gebouw). A0 is een nieuwe score op het energielabel die bewijst dat je woning aan dit strenge doel voldoet. Een woning krijgt pas A0 als deze aan drie voorwaarden voldoet:

1. Zeer lage energiebehoefte: Je huis is uitstekend geïsoleerd, waardoor er nauwelijks warmte ontsnapt en je sowieso heel weinig energie nodig hebt.
2. Zeer laag energiegebruik: De vaste installaties voor verwarming, koeling, ventilatie en warm water gaan extreem zuinig om met de energie die nog wél nodig is. Dit moet zelfs nog zo'n 10% zuiniger zijn dan de standaard nieuwbouweis.
3. 100% hernieuwbare energie (fossielvrij): Je gebruikt op eigen terrein helemaal geen fossiele brandstoffen (zoals aardgas) meer. Alle energie haal je uit hernieuwbare bronnen. Dit is niet alleen zelf opgewekte duurzame stroom (zoals via zonnepanelen), maar óók warmte. Een warmtepomp haalt bijvoorbeeld hernieuwbare warmte direct uit de buitenlucht of de bodem.

Goed om te weten: Alleen woningen vanaf bouwjaar 2026 kunnen de score A0 krijgen.

Dat kan twee redenen hebben. De meest waarschijnlijke reden is dat je woning (of de vergunning daarvoor) nog dateert van vóór 2026. Woningen van voor 2026 kunnen deze A0-score simpelweg niet krijgen. De andere mogelijkheid is dat je woning toch nog niet aan álle 4 de eisen voldoet, bijvoorbeeld omdat er nog een klein beetje fossiele energie wordt gebruikt. 

Dat wordt vaak gedacht, maar 'nul-op-de-meter' betekent niet 'nul-op-de-factuur'. Het energielabel A++++ gaat alleen over de energie die vastzit aan het huis, zoals verwarming en warm water. De zonnepanelen wekken dan genoeg op om dat gebruik te dekken. In de praktijk krijg je meestal nog wel een (lage) rekening. Je gebruikt namelijk ook stroom voor apparaten die niet in het label meetellen, zoals je wasmachine of elektrische auto. Daarnaast rekenen leveranciers vaste kosten en 'terugleverkosten' voor de stroom die jij met je zonnepanelen teruglevert. Door kortingen van de overheid vallen de kosten gelukkig wel heel laag uit, maar exact nul euro komt zelden voor.

Dat is per situatie afhankelijk. Voor een onafhankelijk advies kun je de tool verbeterjehuis.nl van raadplegen. Hier krijg je specifiek voor je situatie een overzicht van de beste verbetermaatregelen voor je woning, wat de eenmalige kosten zijn en wat het je oplevert aan lagere energiekosten.

Let op: op deze pagina krijg je slechts een inschatting van wat mogelijk is. Voor specifieke verbetermogelijkheden voor de eigen woning kun je ook het beste terecht bij een energieadviseur.

Energiebesparende maatregelen voor je woning kan je op verschillende manieren financieren.

• Er is een landelijke subsidie voor isolatie en bijvoorbeeld een warmtepomp en zonneboiler, de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing, oftewel de ISDE. Check de website van Milieu Centraal voor meer over deze subsidie.
• Er zijn ook gemeenten en provincies die subsidie geven voor energiebesparende maatregelen. Kijk voor de subsidies in jouw woonplaats op de Energiesubsidiewijzer of de website van je gemeente.
• Je kunt energiebesparing ook meefinancieren in je hypotheek. Vanaf 1 januari 2024 kun je extra geld lenen om de woning te verduurzamen: hoe slechter het label, hoe meer je kunt lenen. Vraag je hypotheekverstrekker of bank naar de voorwaarden.
• Je kunt maatregelen betalen met je eigen spaargeld.
• Je kunt een lening afsluiten via het Nationaal Warmtefonds. Deze energiebespaarlening heeft gunstige voorwaarden en een lage rente. Je kan de lening gebruiken voor bijvoorbeeld een warmtepomp, isolatie of zonnepanelen. Het Warmtefonds wordt gefinancierd door het Rijk, Rabobank en ASN Bank. Bekijk goed of een lening past bij je persoonlijke situatie.
• Woningeigenaren kunnen ook een Groenlening afsluiten voor het energiezuiniger maken van woningen. De hoogte van de lening hangt af van het energielabel dat de woning krijgt na renovatie. Beoordeel goed of een lening past bij je persoonlijke situatie.

Ja, als je je woning of gebouw energiezuiniger hebt gemaakt, kun je het energielabel aanpassen. We noemen dat herlabelen. Op deze manier blijft het energielabel actueel en klopt de energieprestatie van je woning ook met wat er op papier staat. Als je woning een beter energielabel heeft, stijgt de waarde ervan. Herlabelen kan dus slim zijn als je bijvoorbeeld je huis wilt verkopen of verhuren. Of als je een nieuwe lening aan wilt gaan of gebruik wilt maken van subsidies. Herlabelen is bovendien voordeliger dan het aanvragen van een nieuw energielabel. Je energieadviseur kan dit namelijk op afstand doen en hoeft niet opnieuw langs te komen. Lees hier meer over herlabelen.

Als er een energieadviseur bij jou langskomt om een energielabel op te stellen, dan kijkt die naar een heel aantal woningkenmerken. De adviseur beoordeelt daarbij of er na de bouw nog maatregelen zijn genomen om de woning energiezuiniger te maken. Sommige van die maatregelen zijn heel zichtbaar, zoals een warmtepomp of zonnepanelen. Maar isolatie is vaak niet zichtbaar. In zo’n geval moet de adviseur kunnen onderbouwen of er extra isolatie is aangebracht. Daarbij is bewijsmateriaal erg belangrijk. Zorg dus dat je alle documenten over verbeteringen aan je huis, zoals tekeningen, foto’s van de werkzaamheden en facturen op het adres, bewaart. Dit helpt de adviseur bij het beoordelen van je woning.

Nee, dat is niet verplicht; een energielabel is namelijk 10 jaar geldig. Het mag natuurlijk wel. Als je woning flink zuiniger is geworden, krijg je vaak een beter energielabel. Dit is weer gunstig voor de verkoopwaarde of je hypotheek.

Zodra de afmetingen (de vorm of grootte) van je huis veranderen, moet een adviseur altijd langskomen om alles opnieuw op te meten. Denk hierbij aan: 

• Het plaatsen van een aanbouw, serre of dakkapel. 
• Het betrekken van een garage bij je woonruimte. 

Het aanbrengen van isolatie aan de buitenkant van je gevel of dak. Omdat de adviseur rekent met de buitenkant van je huis, wordt je huis door buitenisolatie rekenkundig gezien groter, waardoor de hele methode verandert.

Plaats je een aanbouw of dakkapel? Omdat je huis daardoor aan de buitenkant groter wordt, ontsnapt er ook via meer plekken warmte. Afhankelijk van de isolatie van die nieuwe aanbouw, kan dit er soms zelfs voor zorgen dat de score van je label iets verslechtert.

Onder bepaalde voorwaarden kan de adviseur het label op afstand aanpassen, zonder nieuw huisbezoek. Dit kan als je binnen 2 jaar (24 maanden) na de opnamedatum teruggaat naar precies dezelfde energieadviseur die je huidige label heeft berekend. Je moet hiervoor onderdelen één-op-één hebben vervangen. Denk aan het vervangen van enkelglas voor HR++ glas, een nieuwe cv-ketel of warmtepomp, of het plaatsen van zonnepanelen. Let op: bewaar altijd de facturen en scherpe foto's van de werkzaamheden. Zonder bewijs mag de adviseur niets op afstand aanpassen. 

Het energielabel en Verbeterjehuis.nl vullen elkaar aan, maar hebben een ander doel. 

Het energielabel gaat over je huis (de stenen)

Het label laat zien hoe energiezuinig je woning is. De berekening gaat uit van een standaard situatie met een gemiddeld aantal bewoners en standaard gedrag. Hierdoor is het label voor ieder huis in Nederland eerlijk en vergelijkbaar. Het label weet echter niet hoe jij er persoonlijk leeft, wat je budget is of wat je verbouwplannen zijn. De verbetermogelijkheden op je energielabel zijn daarom een goed startpunt, maar het is een automatische inschatting en geen persoonlijk advies. 

Verbeterjehuis.nl gaat over jouw situatie (maatwerk)

In de Verbetercheck van Verbeterjehuis.nl vul je zelf je persoonlijke gegevens in, zoals je werkelijke energieverbruik (van je jaarafrekening), de gezinssamenstelling en je eigen woonwensen. Omdat de check ook jouw specifieke leefstijl meeneemt, krijg je een veel nauwkeuriger overzicht van wat voor jou slimme investeringen zijn. Je krijgt hier ook een betere inschatting van de kosten, de werkelijke besparing en beschikbare subsidies. 

Gebruik beide als kompas  

Zie de adviezen op je energielabel als een eerste, algemene richting. Wil je echt concreet aan de slag met een verbouwing? Doe dan de Verbetercheck op Verbeterjehuis.nl voor een persoonlijk en uitgebreid advies. 

Voor echt persoonlijk maatwerk kun je daarnaast altijd contact opnemen met het energieloket in jouw gemeente, een maatwerkadviseur inschakelen of een professionele installateur of isolatiebedrijf laten meekijken naar de mogelijkheden in jouw specifieke situatie.

Je hoeft echt niet je hele huis in één keer op de schop te nemen. Kijk vooral naar wat op dit moment logisch is voor jouw situatie. Ga je de zolder verbouwen? Dan is dat hét moment om het dak te isoleren. Zijn de kozijnen aan het rotten? Begin dan met nieuwe, isolerende kozijnen en HR++-glas. Zo spreid je de kosten en de moeite. 

Ben je toch bezig met een klus? Vaak kun je met een kleine extra stap direct veel meer energie besparen. Onze experts noemen dit slimme combinaties. Een paar handige voorbeelden: 

• Dakkapel of dakraam plaatsen? Kies direct voor een hoge isolatiewaarde en laat meteen buitenzonwering inbouwen. Isoleer ook direct de kleine zijwandjes naast het raam of de dakkapel. 
• Vloer isoleren? Ga je de begane grond isoleren? Pak dan eerst de warme waterleidingen onder je huis (in de kruipruimte) in met isolatiemateriaal. 
• Badkamer of keuken verbouwen? Overweeg in de badkamer een douche-WTW (deze haalt gratis warmte uit het wegstromende douchewater). In de keuken is een close-in boiler of kokendwaterkraan vaak een zuinige keuze. 
• Nieuwe verwarming? Krijg je een nieuwe cv-ketel of warmtepomp? Spreek vooraf met de installateur af dat hij het systeem 'waterzijdig inregelt' en vraag naar zoneregeling. Dit voorkomt dat sommige kamers koud blijven terwijl andere te warm worden. 
• Buiten schilderen? Ga je de kozijnen aan de buitenkant schilderen? Vervang direct de oude kitranden. Zorg ook dat het hout aan de binnenkant goed in de verf zit, dan gaat je buitenschilderwerk veel langer mee. 
• Isoleren? Ga je het dak, de vloer of de gevel isoleren? Maak dan áltijd eerst de naden en kieren erachter luchtdicht met pur, kit of speciale tape.

Twijfel je wat voor jouw huis de meest logische volgende stap is? Vul dan de Verbetercheck in om jouw persoonlijke mogelijkheden te ontdekken. 

Als je gaat isoleren, is het slim om dit direct zo goed mogelijk aan te pakken. Je wil een muur, dak of vloer immers maar één keer isoleren. Daarom zijn er 'streefwaarden' opgesteld: dit zijn ideale isolatiewaarden voor je woning. 

• Gevel (muren): Rc-waarde van 6,0 m²K/W 
• Dak: Rc-waarde van 8,0 m²K/W 
• Vloer: Rc-waarde van 3,5 m²K/W 
• Glas (inclusief kozijnen): U-waarde van 1,0 W/m²K 
• Buitendeuren: U-waarde van 1,4 W/m²K 

Elke stap telt (en de streefwaarde is geen harde eis)  

Het is goed om te weten dat je niet voor elk afzonderlijk bouwdeel deze ideale streefwaarde hoeft te halen om je huis toekomstklaar te maken. De Standaard voor woningisolatie is een totaaldoel voor je hele huis. 

Dat betekent dat je kunt 'schuiven': een heel goed geïsoleerd dak kan bijvoorbeeld een beetje compenseren voor een muur die in de praktijk lastiger te isoleren is. Kijk daarom vooral naar wat in jouw specifieke situatie mogelijk is. Het hangt namelijk sterk af van de constructie van je huis hoe dicht je bij deze ideale waarden kunt komen. Twijfel je over wat voor jouw woning de beste balans is? Vraag dan altijd om advies aan een specialist of doe de Verbetercheck op Verbeterjehuis.nl. 

Om te bepalen hoe goed een raam isoleert, telt de adviseur het glas én het kozijn bij elkaar op. Het materiaal van het kozijn isoleert vaak net iets slechter dan het glas. Daardoor is de isolatiewaarde (de U-waarde) van het complete raam op je label vaak iets hoger (en dus iets slechter) dan de specificaties van alleen het glas. 

Ja, sinds mei 2026 is het ook voor monumenten verplicht om een energielabel te hebben als je deze wil verkopen of verhuren.

Een energielabel is verplicht voor recreatiewoningen en vanaf 1 januari 2024 wordt daarop ook gehandhaafd. Er staan in de regelgeving enkele uitzonderingen beschreven:

• Beschermde monumenten volgens de Erfgoedwet of volgens een provinciale of gemeentelijke monumentenverordening.
• Vrijstaande woningen met een gebruikersoppervlakte tot 50 m2 groot. Bijvoorbeeld een tiny house, kleine stacaravan of woonwagen.
• Vrijstaande gebouwen met een gebruikersoppervlakte tot 50 m2 groot. Bijvoorbeeld een kleine speelruimte op een vakantiepark.
• Woningen die in totaal minder dan 4 maanden per jaar in gebruik zijn. En met een verwacht energieverbruik van minder dan 25% van het energiegebruik bij permanent gebruik. Bijvoorbeeld recreatiewoningen die alleen in het hoogseizoen worden gebruikt en gedurende de rest van het jaar niet gebruikt worden.
• Tijdelijke gebouwen die hoogstens 2 jaar worden gebruikt.
• Gebouwen zonder installaties om het klimaat binnen te regelen, zoals voor koelen, verwarmen of ventilatie. Bijvoorbeeld een schuur of trekkershut groter dan 50m2 zonder installaties.

Ja. Ook voor woonboten geldt de labelplicht.

Alleen als de woonwagen groter is dan 50 m2. De meeste woonwagens zijn kleiner dan 50 m2, die hoeven dus geen energielabel te hebben. Als de woonwagen groter is dan deze 50 m2 moet je wél een energielabel aanvragen bij verkoop of verhuur.

Nee. Caravans staan niet ingeschreven in het kadaster als woning, dus vallen er sowieso buiten.

Ja, het energielabel is ook verplicht voor een nieuwbouwwoning. Als je de woning koopt als die nog niet is gebouwd, dan heb je recht op een energielabel met de status 'voorlopig'. Na oplevering van de woning moet de verkoper dan zorgen voor een definitief energielabel.
Koop je de nieuwbouwwoning nadat die is gebouwd? Dan is de verkoper van de woning verplicht bij oplevering het energielabel aan je te overhandigen als kopende partij. Dit gaat op dezelfde manier als bij verkoop van een woning. Een EPC-berekening van de woning kan niet worden gebruikt als vervanging voor het energielabel.

Ja, het label is verplicht voor (nieuwe verhuur van) woningen die op basis van de leegstandswet verhuurd worden (onder de liberalisatiegrens) en op de nominatie staan om gesloopt te worden.

Ook appartementen kleiner dan 50 m2 zijn labelplichtig.

Nee, het energielabel geldt voor zelfstandige wooneenheden. Dat zijn woningen met een eigen keuken, badkamer en/of toilet. Het energielabel is niet verplicht voor losse kamers in een woning waar een badkamer en keuken wordt gedeeld. Dus ook niet voor studentenkamers.

Ja, in alle gevallen van nieuwe verhuur voor langer dan 4 maanden is een energielabel verplicht. Als je je woning gaat onderverhuren is je huiseigenaar verantwoordelijk voor het verkrijgen en beschikbaar stellen van een energielabel. Een eventuele boete is ook voor de woningeigenaar. Als onderverhuurder moet je je huisbaas op de hoogte stellen van de onderverhuur.

Het energielabel geldt niet als:

• Je jouw huis minder dan vier maanden per jaar gaat verhuren.
• Je huis bij tijdelijke verhuur een verwacht energieverbruik heeft van minder dan 25% van het energieverbruik bij permanent gebruik.

Als je je huis dus tijdelijk verhuurt in de vakantie zal over het algemeen aan beide bovenstaande voorwaarden worden voldaan, en is het energielabel niet verplicht.

Woningverhuurders zijn verplicht om aan een nieuwe huurder een (digitaal) afschrift (pdf) van het energielabel te geven. Krijg je bij aanvang van de huur geen afschrift van het energielabel, dan kun je je verhuurder daarom vragen.

Sta je officieel ingeschreven op het adres van jouw huurwoning? Dan kun je het energielabel ook terugvinden in MijnOverheid onder het kopje ‘Wonen’ en dan de tegel ‘Energielabel’. Heeft de woning een energielabel dat is geregistreerd vóór 2015? Dan vind je in MijnOverheid alleen de energielabelletter, omdat de achterliggende afschriften niet in de database worden bewaard. 

Als je hierna nog steeds geen energielabel(letter) hebt, dan kan je dit melden aan de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De ILT kan dan een brief naar de verhuurder sturen. De ILT kan de verhuurder daarbij vragen om binnen 4 weken alsnog voor de woning een energielabel te laten registreren. Doet de verhuurder dat niet dan moet deze een boete (dwangsom) betalen.

Kijk voor meer informatie bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Ja, bij de oplevering moet wettelijk gezien een energielabel worden overlegd. Dat het huis al verkocht is, ontslaat je niet van die plicht.

Nee, als je de woning in opdracht bouwt en je opdrachtgever de eigendom verkrijgt en volledige zeggenschap heeft over en verantwoordelijkheid draagt voor de bouw, is het aan de opdrachtgever om een energielabel te registreren.

Nee, dan is er geen energielabel nodig. Hier is sprake van een akte van verdeling: het toedelen van het aandeel in de woning aan de andere erfgenamen tegen betaling van een waarde/bedrag. Dit geldt niet als een verkooptransactie waarvoor een energielabelplicht geldt.

Als je vanwege een (echt)scheiding volledig eigenaar wordt van de woning, ben je niet verplicht een energielabel te hebben.

Als je een brief krijgt van de ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport), dan was er bij de verkoop van je woning of wanneer je een woning verhuurt, geen geldig energielabel geregistreerd.

De ILT heeft van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening opdracht gekregen om te controleren of er op het moment van de overdracht van een woning een energielabel aanwezig is. Zo'n energielabel is namelijk verplicht. Is er bij de overdracht geen energielabel, dan kan je een boete krijgen van € 435.

De ILT kan in het Kadaster zien welke woningen er zijn verkocht en in de database met energielabels checken of er een energielabel is. Ontbreekt het energielabel, dan krijg je als verkoper een brief van de ILT en een boete. Je kan niet achteraf nog een energielabel laten registreren.

Ga je de woning verhuren en heb je geen geldig energielabel? Ook dan kan de ILT je een brief sturen. Daarin staat dat je 4 weken de tijd hebt om een energielabel te laten registreren en aan de huurder te geven. Doe je dat niet (of te laat) dan krijg je een boete (dwangsom).

Op Zoek je energielabel kan je zien of jouw woning een geldig geregistreerd energielabel heeft.

Meer informatie kan je vinden op de site van ILT.

De ILT weet uit gegevens van het Kadaster en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (de beheerder van de energielabeldatabase) dat er voor je woning geen energielabel is geregistreerd op het moment van verkoop. De ILT stuurt de woningeigenaar, waarvan is vastgesteld dat hij of zij bij verkoop geen energielabel heeft geregistreerd, een brief en legt daarbij een boete op. Je kan niet achteraf nog een energielabel aanvragen.

Controleer eerst of je inderdaad niet verplicht was om een energielabel aan te vragen.

Om aan te tonen dat je de brief voor het energielabel onterecht ontving, kun je het volgende doen:

Stuur een e-mail of brief naar het (e-mail)adres dat in de brief van de ILT wordt genoemd. Omschrijf kort je situatie en stuur een scan van een document mee waaruit blijkt dat er voor deze woning geen energielabel noodzakelijk is.

Als je bij verkoop van je huis geen energielabel hebt, loop je het risico op een boete van € 435. Meer informatie hierover vind je op de website van de Inspectie Leefomgeving en Transport, die verantwoordelijk is voor de handhaving.